# BRZEG - NASZE MIASTO

 

 

 

 

 

 

 

  Na Nizinie Śląskiej, na historycznym szlaku łączącym wschód z zachodem – paneuropejskiej Via Regia, w miejscu gdzie niegdyś u wysokiego brzegu rzeki Odry krzyżowała się ta Królewska Droga z drogą ku Morzu Bałtyckiemu leży miasto Brzeg. Łatwo tu dotrzeć z każdego krańca Europy dzięki dogodnej odległości od lotniska we Wrocławiu (ok. 50 km), korzystając z autostrady, dróg lokalnych lub dzięki połączeniom kolejowym. Warto poznać rodzinne miasto Bartolomeusa Steina – pierwszego Ślązaka, który w dobie średniowiecza stworzył prekursorski, pełny opis swej dzielnicy. Warto odwiedzić miejsce kilkusetletniego panowania piastowskiego rodu książąt brzeskich, miasto urodzin malarza Oskara Molla, czy światowej sławy dyrygenta Kurta Masura.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Położone w połowie drogi pomiędzy Wrocławiem a Opolem miasto Brzeg jest jednym z najstarszych i piękniejszych miast Śląska. Pierwszy zapis o istniejącej niegdyś w miejscu Brzegu osadzie rybacko-handlowej Wissoke Brzegh zamieszczono w dokumencie z 1234 r. Powstaniu miasta sprzyjało dogodne położenie na skrzyżowaniu szlaków lądowych i wodnego, łączących największe ośrodki średniowiecznego Śląska z państwami ościennymi. Lokacja Brzegu nastąpiła na mocy wydanego pomiędzy 1246 a 1248 r., a potwierdzonego w 1250 r., zachodnioeuropejskiego prawa lokacyjnego. Dokument lokacyjny wystawiony przez ks. wrocławskiego Henryka III wyznaczył teren lokacji, po dziś dzień czytelny w układzie starówki.

 

Na przełomie XIII i XIV w. w mieście osiedliły się zgromadzenia zakonne (m.in. franciszkanie, dominikanie, antonici, joannici). Zgromadzenia te wzniosły w mieście swoje kościoły i klasztory. Po podziale w 1311 r. księstwa wrocławskiego, Brzeg został stolicą najmniejszego spośród trzech nowopowstałych księstw: wrocławskiego, legnickiego i brzeskiego.

 

Okres świetności Brzegu nierozerwalnie związany był z panowaniem w księstwie legnicko-brzeskiej linii Piastów – pierwszej polskiej dynastii królewskiej. Jako pierwszy książę Bolesław III, syn księcia wrocławskiego Henryka V, połączył księstwo brzeskie z legnickim i tytułował się w 1312 r. -Panem Legnicy i Brzeguli. Oba księstwa wielokrotnie jeszcze łączono i rozdzielano. W 1329 r. Bolesław III stał się lennikiem czeskim, a w 1342 r. uczynił Brzeg swoją stałą rezydencją. W II połowie XIV w. największy mecenat budowlany i kulturalny sprawował książę Ludwik I. Książę rozbudował zamek książęcy, obok którego ufundował, obdarowaną bogatym księgozbiorem kolegiatę św. Jadwigi.

 

Najcenniejszą pozycją księgozbioru była iluminowana Legenda o św. Jadwidze (tzw. Kodeks Lubiński). Ludwik I wspierał finansowo przebudowę kościoła św. Mikołaja. Po pożarze w 1380 r. przebudowano też ratusz miejski. W 1390 r. Ludwik I przeprowadził pierwsze odnotowane na ziemiach polskich ba-dania archeologiczne w dawnym grodzisku kasztelańskim w Ryczynie pod Brzegiem. W latach 1428 – 1432 Brzeg niszczyli husyci. Liczne klęski żywiołowe niejednokrotnie nawiedzały miasto. Dla przykładu w 1443 r. podczas trzęsienia ziemi runęły sklepienia kościoła św. Mikołaja.

W okresie największego rozrostu terytorialnego księstwo brzeskie obejmowało swym zasięgiem Lubin, Chojnów, Oławę, Kluczbork, Byczynę, Wołczyn oraz Niemczę i Strzelin (po 1427 r.). Od połowy XV w. terytorium księstwa zaczyna się stopniowo zmniejszać.

 

W II połowie XV w. miasto przeżywa okres zapaści ekonomicznej. W XVI wieku, za rządów Jerzego I, Brzeg odzyskuje utraconą rangę stolicy księstwa legnicko-brzeskiego. Rozkwit architektury i kultury miasta przynoszą rządy jego następców – Fryderyka II i Jerzego II. Książę Fryderyk wprowadził w mieście i księstwie luteranizm. Za jego panowania miasto opuścili franciszkanie i dominikanie. Fryderyk II rozpoczął renesansową przebudowę zamku. Wobec zagrożenia najazdem tureckim, książę postanowił przebudować fortyfikacje miejskie. Podczas prac fortyfikacyjnych zburzono najstarszy, znany z przekazów źródłowych, romański kościół Najświętszej Marii Panny.

 

 

W 1545 r. rozebrano kościół i klasztor dominikanów. Prace budowlane kontynuował książę Jerzy II. Jego najznakomitszym dziełem była renesansowa przebudowa zamku, przy której pracowali architekci włoscy. Oni też, po pożarze w 1569 r., gruntownie przebudowali ratusz miejski. Książę popierał kulturę i naukę, czemu miało służyć ufundowanie Gymnasium Illustre Bregense, nazwane później Gimnazjum Piastowskim. Po 1582 r. kościół franciszkanów przebudowano na arsenał. W XVI w. Brzeg był prężnym ośrodkiem handlowym. To tu spędzano na sławne targi bydło z kresów Rzeczpospolitej i sprzedawano je kupcom z całych Niemiec. Podczas wojny trzydziestoletniej, dzięki rozbudowanym w XVI w. Fortyfikacjom, Brzeg nie został zdobyty przez oblegające go wojska szwedzkie. Wojna odbiła się jednak niekorzystnie na sytuacji księstwa i miasta. W 1675 r. umiera Jerzy IV Wilhelm – ostatni męski przedstawiciel dynastii piastowskiej. Miasto i księstwo wchodzą wówczas w skład monarchii habsburskiej. Rządy habsburskie przynoszą ze sobą próby rekatolizacji. W miejsce usuniętych w XVI w. zakonów zostają sprowadzeni do Brzegu jezuici i kapucyni, którzy wznieśli w Brzegu swoje klasztory i kościoły.

 

 

W 1741 r. Brzeg zostaje dotkliwie zniszczony podczas oblężenia przez wojska króla pruskiego Stare Miasto Fryderyka II Wielkiego. Rok później wraz z całym Śląskiem dostaje się pod panowanie pruskie. Brzeg staje się miastem powiatowym z garnizonem wojskowym. W 1748 r. w Brzegu wybudowano pierwszą na całej długości Odry, śluzę rzeczną. Rozbudowa-no też fortyfikacje. Po zajęciu miasta przez wojska napoleońskie w 1807 r. nakazano zniszczyć istniejące fortyfikacje. W ich miejscu powstały promenady, parki i planty. Już w 1842 r. do miasta dotarła kolej. W połowie XIX w. Brzeg schodzi do roli ośrodka miejskiego o znaczeniu lokalnym. Sytuacja ta trwała do lat 70-tych XIX w. Przełom XIX i XX w. to czas rozbudowy miasta. W roku 1907 Brzeg został wyłączony z powiatu i otrzymał wyższą rangę miasta wydzielonego.

 

 

W latach 20-tych XX w. pogarsza się sytuacja ekonomiczna miasta, do czasu ponownego zlokalizowania w nim garnizonu wojskowego i wykorzystania, wybudowanego w 1916 r., lotniska wojskowego. Druga wojna światowa przyniosła miastu najdotkliwsze w jego historii zniszczenia oraz zmianę przynależności państwowej. Odbudowie ze zniszczeń towarzyszyła rozbudowa przemysłu, głównie spożywczego i elektromaszynowego. W rozwijającej się południowej części miasta powstały nowe dzielnice mieszkaniowe. Do 1950 r. Brzeg znajdował się w województwie wrocławskim, a po przeprowadzonej wówczas reformie administracji, wszedł w skład województwa opolskiego. W okresie obchodów milenium chrztu Polski doszło w mieście do tzw. "wypadków brzeskich" – w maju 1966 r. Milicja Obywatelska usunęła, pomimo sprzeciwu mieszkańców, duchownych z domu parafialnego przy pl. Zamkowym. Sprzeciw mieszkańców miasta wywołał wobec nich represje ze strony służby bezpieczeństwa.

 

Po reformie administracyjnej w 1975 r. zlikwidowano powiat brzeski. W 1997 r. północna część miasta ucierpiała wskutek powodzi jaka dotknęła południe Polski. Od stycznia 1999 r. Brzeg ponownie jest siedzibą powiatu.


(tekst pochodzi ze strony www.brzeg.pl, autor - Andrzej Peszko)

 

 

 

 

 

Herb Brzegu

 

Przedstawia w polu czerwonym trzy kotwice srebrne w roztrój, złączone wspólnym pierścieniem, zwrócone łukami żeleźców ku brzegom tarczy. Motyw herbowy jest znany od czasu założenia miasta (1248) z pieczęci miejskich oraz monet. Pojawia się również w potwierdzeniu przywileju lokacyjnego przez księcia wrocławskiego, Henryka III (1250) i pozostawał niezmienny na przestrzeni wieków. Podkreśla on znaczenie dla miasta i jego historii przystani na rzece Odrze, a także samo pochodzenie pierwszej łacińskiej nazwy miasta − Alta Ripa − łac. Wysoki Brzeg.
Herb miejski miasta Brzeg ustanowiony został zgodnie z ustawą z dnia 21 grudnia 1978 r. o odznakach i mundurach, w wersji najbardziej aktualnej zatwierdzony statutem miasta z dnia 26 października 2012 r.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

RZEKA ODRA

 

Odra (niem. Oder, cz. Odra, górnołuż. Wodra, łac. Viadrus, Oddera) – rzeka w Europie Środkowej, w zlewisku Morza Bałtyckiego, na terenie Czech, Polski i Niemiec. Pod względem całkowitej długości jest drugą (po Wiśle) rzeką Polski. Biorąc pod uwagę tylko jej część w granicach Polski, jest trzecią rzeką pod względem długości (po jej dopływie Warcie).
 

 

 

Rzeka ma długość 854,3 km, z czego 742 km w Polsce (dawniej Odra miała ponad 1000 km długości, jednak w wyniku regulacji została skrócona). Powierzchnia jej dorzecza obejmuje 118 861 km², z czego 106 056 km² w Polsce.Źródło Odry znajduje się we wschodnich Czechach, w Górach Odrzańskich w Sudetach, na wysokości 634 m n.p.m.; rzeka uchodzi do Roztoki Odrzańskiej, będącej zatoką Zalewu Szczecińskiego, w północno-zachodniej części Polski, przy północnej granicy miasta Police.
 

 

 

Największymi miastami nad Odrą są: Wrocław, Szczecin, Ostrawa, Zielona Góra (od 1 stycznia 2015, po zmianie granic miasta) oraz Opole.

 

 

 

 

 

 

 

 

ZABYTKI

 

O bogatej przeszłości Brzegu świadczą dziś monumentalne zabytki. Najokazalszym jest siedziba piastowskiego rodu – zamek książąt brzeskich. Godne uwagi są brzeskie kościoły, w tym jedna z najwyższych gotyckich świątyń na Śląsku – kościół św. Mikołaja, czy pojezuicki, barokowy kościół Podwyższenia Krzyża Świętego. Zachwyt odwiedzających zawsze wzbudza renesansowy Ratusz z pięknymi wnętrzami. Miłośnicy architektury zobaczą w Brzegu piękne gotyckie, renesansowe i barokowe kamienice mieszczańskie.

 

Zamek Piastów Śląskich – zwany Śląskim Wawelem – wzniesiony na miejscu gotyckiego zamku warownego. Obecny kształt nadała mu renesansowa przebudowa prowadzona przez architektów włoskich – Jakuba Parra, Franciszka Parra, Bernarda Niurona. Zniszczony podczas oblężenia miasta w 1741 r., odbudowany w latach 1966 – 1990. Zachowana bogato rzeźbiona fasada budynku bramnego zaliczana do najznakomitszych zabytków renesansu w Europie Środkowej. Dziedziniec ze zrekonstruowanymi trójkondygnacyjnymi krużgankami. Na parterze skrzydła wschodniego zachowana część sal. Obiekt mieści Muzeum Piastów Śląskich. W ramach ekspozycji stałej muzeum prezentuje historie miasta, dzieje Piastów Śląskich oraz rzeźbę i malarstwo śląskie, od XV do XVIII w. ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu, w tym obrazy najwybitniejszego malarza śląskiego doby baroku Michała Leopolda Willmanna. Wśród zbiorów muzeum znajdują się m.in. sarkofagi książąt legnicko-brzeskich oraz jedyny w Polsce zachowany w całości średniowieczny łuk myśliwski (XIV w.), odnaleziony podczas wykopalisk na ul. Mlecznej w Brzegu.

 

Kościół zamkowy św. Jadwigi – prezbiterium dawnego kościoła kolegiackiego wybudowanego w XIV w., przebudowywanego w XVI w. na mauzoleum legnicko-brzeskiej linii Piastów. Po zniszczeniu kościoła i zabudowań kolegiaty w roku 1741, w 1783 r. miała miejsce kolejna przebudowa. W okresie odbudowy zamku w XX w. Kościół poddano regotyzacji. W krypcie kościelnej zachowały się 22 miedziane i cynowe sarkofagi ze szczątkami Piastów legnicko-brzeskich. Sarkofagi powstały w wiekach XVI i XVII i są wysoko cenionymi zabytkami sztuki sepulkralnej. Część z nich eksponowana jest w muzeum.

 

Kościół św. Mikołaja – gotycka trzynawowa bazylika, wzniesiona w latach 1370 – 1417 w miejscu wcześniejszego kościoła parafialnego.W latach 1884 – 1885 nadbudowano wieże i przebudowano kruchty kościoła. Zniszczony w 1945 r, odbudowany w latach 60-tych. Posiada jedną z najwyższych na śląsku naw głównych (ok. 30 m).Z dawnego, bogatego wystroju wnętrza zachowały się epitafia mieszczańskie od renesansowych po barokowe. W prezbiterium gotycki tryptyk z 1500 r. Podczas odbudowy w zakrystii odkryto gotyckie polichromie, datowane na lata 1418 – 1428. W kościele św. Mikołaja bierze swój początek Szlak średniowiecznych Polichromii (szlak niebieski). W oknach prezbiterium oraz za organami i w nawach bocznych współczesne witraże.

 

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego -jednonawowy kościół barokowy, wzniesiony na miejscu zburzonego w 1545 r. klasztoru i kościoła dominikanów. Inicjatywę budowy kościoła w miejscu dawnej świątyni podjęli jezuici, przybyli do Brzegu w 1681 r. Budowę kościoła według projektu Józefa Frischa prowadzono w latach 1734 – 1739. W latach 1739-1745 jezuita Jan Kuben przyozdobił wnętrze kościoła bogatymi iluzjonistycznymi polichromiami. W latach 1856 – 1857 nadbudowano wieże kościoła według projektu barona von Wilczka oraz otynkowano fasadę.

 

Ratusz – renesansowy, dzieło Jakuba Parra i Bernarda Niurona z lat 1570 – 1577, wybudowany w miejscu spalonego w 1569 r. ratusza gotyckiego. We wnętrzu Wielka Sala Stropowa z modrzewiowym stropem z 1648 r. W skrzydle północnym wczesnorokokowa Sala Rajców z 1746 r. W ścianie południowej wmurowany renesansowy portal przeniesiony tu z rozebranej w 1926 r. kamienicy z ul. Zamkowej 6.

 

Gimnazjum Piastowskie – dawne Gymnasium Illustre Bregense, wybudowane w latach 1564 – 1596 przez Jakuba Parra, zniszczone w 1741 r., kilkakrotnie przebudowywane. Po zniszczeniu w 1945 r. odbudowane w latach 1963 – 1967. Zachowana renesansowa brama ze sklepieniem i portal bramy. Kościół pofranciszkański św. Piotra i Pawła, pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1285 r., rozbudowywany do 1338 r. Przebudowany po przebudowany na arsenał. Od 1930 r. pełnił funkcje magazynu. We wnętrzu zachowane sklepienie sieciowe nawy głównej z ok.1500 r. Wieża kościoła runęła po powodzi w 1997 r.

 

Pomnik św. Trójcy – ufundowany w 1731 r. przez budowniczego kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – Jana Krzysztofa Melchera z Prudnika – prawdopodobnie dzieło Karola Schleina z Nysy.

 

 

Cenniejsze domy mieszczańskie:
– Kamienica Rynek 2 z odsłoniętymi
fragmentami gotyckimi;
– Renesansowa kamienica przy ul. Chopina 4 z 1597 r., restaurowana w latach 1883, 1929;
– Osiemnastowieczne kamienice przy ul. Jabłkowej nr 5 i 7.

 

Brama Odrzańska – fragment dawnych renesansowych fortyfikacji miejskich, wybudowana w 1595 r. przez Bernarda Niurona, przeniesiona do Parku Nadodrzańskiego w 1895 r.

Zabytki materialne kultury żydowskiej – cmentarz przy ul. ks. K. Makarskiego oraz budynek dawnej synagogi (róg ul. Długiej i Jagiełły).

 

Stalowy most kratownicowy na Odrze z 1891 r., przeniesiony do Brzegu w 1954 r. z miejscowości Fordon k. Bydgoszczy.

Na szczególna uwagę zasługuje najstarszy zabytek w Brzegu – kościół (minorytów) p.w. św. Piotra i Pawła, pochodzą z 1285 roku. 

 

 

Szukający aktywnego wypoczynku będą mieli okazję skorzystać z licznych nowoczesnych obiektów sportowych, w tym krytej pływalni i wielofunkcyjnego stadionu. Przez miasto wiodą piesze i rowerowe szlaki turystyczne, w tym Szlak Polichromii Brzeskich z zabytkami gotyckiego malarstwa ściennego. Brzeskie parki dadzą możliwość wytchnienia w skwarne dni. Wśród wielu ofert Brzeskiego Centrum Kultury i lokalnych stowarzyszeń kulturalnych znajdzie się również coś dla ducha. Smakosze zaś zaspokoją swe gusta rozkoszując się smakiem brzeskich słodkości i propozycjami lokalnej kuchni.

 

(tekst pochodzi ze strony www.brzeg.pl, autor - Andrzej Peszko)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SPORT W BRZEGU

Brzeg to także miasto słynące ze sportu. Oprócz koszykówki kobiet, która przez wiele lat była ,,królową'' brzeskiego sportu obecne są tu także inne jego dyscypliny. Obecnie klubem grającym u nas na najwyższym szczeblu rozgrywek jest Gredar Futsal Team Brzeg, w którym chłopaki grają w piłkę nożną halową na poziomie 1 ligi. Na tym samym boisku i do tych samych bramek trafiają brzescy szypiorniści. Piłkarze ręczni Orlika Brzeg grają w II lidze. Tak jak w większości miast i miasteczek w naszym kraju mamy także drużynę piłkarską. Piłkarze nożni Stali Brzeg grają obecnie w III lidze. Do  koszykarek Stali Brzeg dołączyli niedawno panowie, nasi koszykarze rozgrywają swoje mecze w rozgrywkach III ligi.

 

Oprócz przedstawicieli sportów drużynowych sportowcy z naszego miasta odnoszą sukcesy także w sportach indywidualnych jak chociażby tenisistka stołowa Natalia Bajor, lekkoatleta Kamil Karbowiak czy kolarze Wojciech Pszczolarski i Adrian Tekliński. 


 

 

 

 

 

 

logo_miasto.jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Wygenerowano w sekund: 0.02
2,864,459 unikalne wizyty